گفت و گو با دکتر سيد ابراهيم بيضايي
مارکس به نفع سرمايه داري عمل کرد!
سیلویو گزل» در سال 1862 در آلمان به دنیا آمد و در سال 1930 از دنیا رفت گزل دیدگاههای قابلتوجهی در حوزه اقتصاد ارایه کرده که مورد توجه اقتصاددانان معروفی مانند جان مینارد کینز ایروینگ فیشر
لارنس کلاین و موریس الیاس قرار گرفته است...
«سیلویو گزل» در سال 1862 در آلمان به دنیا آمد و در سال 1930 از دنیا رفت. گزل دیدگاههای قابلتوجهی در حوزه اقتصاد ارایه کرده که مورد توجه اقتصاددانان معروفی مانند جان مینارد کینز، ایروینگ فیشر،
لارنس کلاین و موریس الیاس قرار گرفته است. نکته قابلتوجه در نظریات گزل تشابه نسبی آن با اصول نظام اقتصاد اسلامی است. کتاب «نظام اقتصاد طبیعی از راه زمین آزاد، پول آزاد» از جمله تألیفات سیلویو گزل
است که توسط دکتر سید ابراهیم بیضایی ترجمه شده است. در ادامه به بررسی اندیشه گزل در حوزه زمین در مصاحبه با دکتر سید ابراهیم بیضایی پرداخته شده است. وی که دکترای اقتصاد خود را از کشور اتریش اخذ
کرده، در جریان تحصیل در این کشور با اندیشههای اقتصادی سیلویو گزل آشنا شده و به همین جهت اقدام به ترجمه این اثر ارزشمند کرده است.
سیلویو گزل که کتاب نظام اقتصاد طبیعی را به رشته تحریر درآورده، نظرات بسیار قابلتوجهی در ارتباط با زمین در اقتصاد دارد. دیدگاه شما بهعنوان کسی که این کتاب را ترجمه کردهاید، نسبت به مسئله زمین
در اقتصاد چیست؟
این مسئله بسیار عمیق است. زمین دارای دو بعد است: اول اینکه عرصه فعالیت بشری بهشمار میرود و بعد دیگر به استفاده سودجویانه از آن مربوط میشود. اهمیت یافتن کسب سود از زمین منجر به ایجاد ارتباط میان
مسئله زمین با مسئله بهره میشود. زمین و رانت زمین در همهجای دنیا مسئلهای است که منجر به اختلاف طبقاتی و شکاف میان فقیر و غنی میشود، اما در ایران این مسئله حادتر است.
در دوران گذشته نیز افراد از طریق زمین تبدیل به اشراف میشدند. حتی شرط اینکه کسی لقبی از سوی پادشاه دریافت کند، این بود که ملکی یا جزیرهای به اسمش باشد. مهم نبود که به چه وسیله و به چه قیمتی این
ملک در اختیار شخص قرار میگرفت.
مسئله مهم در مورد زمین، رانت زمین است. با توجه به اینکه زمین مرغوب با گذشت زمان و با افزایش جمعیت محدود میشود، در نتیجه مالکان زمینهای مرغوب برای اینکه زمین خود را به دیگران واگذار کنند پولی
دریافت میکنند که از این پول تحت عنوان رانت یا افزونه زمین یاد میشود. رانت زمین باعث میشود کسانی که قدرتهایی در اختیار دارند، زمینهای مرغوب بیشتری را در اختیار میگیرند و با پول رانت ایجاد شده
از زمین بدون هیچ کاری سودهای کلان و سرشار نصیبشان میشود.
سیلویو گزل با توجه به این موارد وجود این رانت را غیرطبیعی میداند. غیرطبیعی به این معنا که این شرایط خلاف فطرت بشری است. نکته جالب و حایز اهمیت اینجاست که سیلویو گزل، هم اقتصاد سرمایهداری و هم
اقتصاد کمونیسم را در تضاد با فطرت بشری میداند. وی در مقابل، با تمرکز بر دیدگاههای خود در حوزه زمین و پول، معتقد به «اقتصاد بازار آزاد» است. او از اقتصادی تحت عنوان «اقتصاد آزاد» نام میبرد که
موانع رانت زمین و بهره پول در آن حذف شده باشد. گزل اعتقاد دارد تنها در این شرایط است که اقتصاد، آزاد و بهمعنی واقعی رقابتی میشود. برای اینکه منظور آقای گزل از اقتصاد آزاد مشخص شود، مسابقات ورزشی
را تصور کنید. برای مثال در یک مسابقه کشتی هر دو کشتیگیر در شرایط برابر با یکدیگر کشتی میگیرند. این بهمعنی آزادی رقابت است، اما تا زمانیکه در اقتصاد پدیدههایی تحت عنوان رانت زمین و بهره پول
وجود دارد، نمیتوان انتظار داشت که شرایط رقابت اقتصادی برابر برای افراد جامعه فراهم شود. توجه به این نکته هم ضروری است که جلوگیری از رانت زمین و بهره پول باید به صورت توأمان صورت گیرد؛ چراکه در غیر
این صورت، هرکدام از این دو عامل میتوانند جای دیگری را بگیرند. به این مفهوم که اگر جلوی بهره پول گرفته شود اما جلوی رانت زمین گرفته نشود، تمامی سرمایهداران و صاحبان قدرت، سرمایههای خود را به سمت
زمین سوق میدهند و از رانت زمین منتفع میشوند. همین شرایط در حالت عکس هم رخ میدهد.
یعنی منظور شما این است که از دیدگاه گزل وجود رانت زمین و بهره در مورد پول منجر به این شده تا شرایط برابر و رقابت عادلانه در اقتصاد ایجاد نشود؟
بله؛ کاملا. وجود رانت زمین و بهره باعث شده است تا کسانی که به منابع زمین و پول دسترسی دارند، بهدلیل بهرهمندی از رانت زمین و بهره، بدون هیچ کار و کوششی روز به روز ثروتمندتر شوند. هرکس بهاندازه
استعدادی که دارد و تلاشهایی که در عرصه اقتصادی انجام میدهد باید منتفع شود، البته نه به دلیل داشتن منابع زمین و ثروت. وی بیان میکند که نظام اقتصاد بهدلیل تمرکزی که بر روی رانت زمین و بهره پول
ایجاد شده، تبدیل به یک نظام سرمایهداری شده است. یعنی این دو عامل منجر به تمرکز سرمایهها در دست گروههای خاص شده است. الان درصد ناچیزی از دنیا، اکثریت سرمایه دنیا را در اختیار دارند. البته باید
توجه داشت که بنابه تعریف، سرمایه هر چیزی است که منجر به تولید میشود؛ یعنی سرمایه ابزار تولید است.
هرچند سیلویو گزل نامی از دین نبرده، اما دیدگاههای وی بسیار به تعلیمات ادیان خصوصا اسلام نزدیک است. بنده در مقالهای به بررسی نظام توزیع درآمد از دیدگاه مادیگرا و حکمت الهی پرداختهام. استنادات من
همه از قرآن و مفسرین قرآن است. علامه طباطبایی در تفسیر آیه چهار سوره شریفه نساء مینویسد: «آنچه از این آیه شریفه برمیآید، یک حقیقت قرآنی است که اصل بسیاری از احکام و مقررات مهم اسلامی بهشمار
میرود و آن اینکه ثروتهای جهان ملک حقیقی خداوند است که آن را وسیله قوام و روزی جامعه انسانی قرار داده، بدون اینکه آن را مختص به افراد معینی کرده باشد.» وقتی که گفته میشود خدا، منظور عموم مردم
است؛ خود خدا که مصرفی ندارد. در جای دیگری هم شهید محمد باقر صدر اشاره دارد که اینک میتوان طرح کامل نظریه عمومی را ترسیم نمود و نتیجه گرفت که زمین در اصل ملک امام بوده و غیر از او هیچکس مالک زمین
نیست. کسی حقوق خصوصی در مورد زمین میتواند داشته باشد که بر روی آن کار انجام دهد. اگر کسی کار نکند، هیچ حقی ندارد. منظور از امام هم کل جامعه است. زمین و منابع طبیعی و... باید اینگونه باشد. این
همان مفهوم زمین آزاد است که آقای سیلویو گزل در کتاب نظام اقتصاد طبیعی به آن اشاره کرده است. سیلویو گزل راه حل از بین بردن رانت زمین را، سلب مالکیت خصوصی زمین میداند و اینکه زمین باید در اختیار
عموم مردم قرار گیرد، اما این رویکرد کاملا متفاوت از دیدگاه کمونیستهاست. از نظر او زمینها باید طی فرآیندی داوطلبانه (و نه اجباری) تبدیل به زمینهای عمومی شوند و سپس حق بهرهبرداری از این زمینها
بهصورت آزادانه در اختیار افراد متقاضی فعالیت بر روی آنها قرار گیرد. از این طریق، حق بهرهبرداری از زمین بهصورت عادلانه میان افراد متقاضی تقسیم میشود.
گزل بهمنظور حذف بهره از پول، پیشنهاد اخذ مالیات دورهای از پول برای جلوگیری از احتکار آن را ارایه داده است. همچنین همانگونه که بیان شد، مسئله زمین در ارتباط مستقیم با بهره قرار دارد. یعنی اگر با
اخذ مالیات از پول جلوی بهره گرفته شود، مردم بهسمت زمین خواهند رفت. به همین منظور باید هم جلوی رانت زمین و هم جلوی بهره پول همزمان گرفته شود. نکته مهم در دیدگاه گزل این است که ابزار رانتخواری در
یک جامعه باید از بین برود و افراد بر اساس تواناییهایشان با هم رقابت کنند.
از نظر گزل، انسانها بهصورت مشترک مالک کره زمین هستند. وی هیچ اعتقادی به مرزها ندارد و میگوید که هیچ مرز جغرافیاییای وجود ندارد، همه مردم مالک کل زمین هستند. ایشان معقتد است که باید مالکیت در
اختیار عام باشد و حق بهرهبرداری از زمین بهصورت عادلانه به مردم واگذار شود.
گفتید گزل به همان میزان که با اقتصاد سرمایهداری مخالف بود، با مارکسیسم هم اختلاف نظر داشت. میتوانید کمی در این رابطه توضیح دهید؟
بله؛ گزل سرمایهداری و مارکسیسم را به هم پیوسته میدانست. هیچ میدانید چرا گزل اینقدر گمنام ماند و مارکس اینقدر در اقتصاد معروف شد؟ بهدلیل اینکه مارکس به نفع سرمایهداری عمل کرد! هفتصد خانوار،
نیمی از ثروت دنیا را در اختیار دارند. وقتی که ثروت به میزان معینی برسد، سرمایهداری دچار اشباع میشود. یعنی بیش از آن دیگر قدرت رشد نخواهد داشت. برای همین منظور هر هفتاد سال یکبار این ثروت باید
نابود شود تا سرمایهداری بتواند یکبار دیگر امکان رشد و نمو داشته باشد.
این نظریه را پیش از مارکس، ریکاردو مطرح کرده است که وقتی سرمایه زیاد شود، ارزشش پایین میآید و در نتیجه رانت مورد انتظار سرمایهدار حاصل نمیشود. به همین دلیل این سرمایه باید از بین برود تا دوباره
سودآور شود.
این از بین رفتن به چه صورتی رخ میدهد؟ از طریق جنگ! جنگ و تخریب منابع منجر به از بین رفتن سرمایه میشود و دوباره سرمایهداری جان میگیرد. به همین دلیل، مارکس بهترین فرصت را برای سرمایهداری ایجاد
کرد و نظریه او منجر به بروز این جنگها شد. مارکس با مخالفتهای ظاهریاش با سرمایهداری باعث ایجاد تنازعاتی شد که فرصت را برای تقویت مجدد سرمایهداری فراهم ساخت.
به همین دلیل است که مارکس در نهایت به نفع سرمایهداری عمل کرده است
ثبت کننده خبر: vahidi
تعداد دفعات
مشاهده شده: 590
|
سایر مطالب
|
